Over de middenmoot, de frustratie van polarisatie en de belangen van de spelers
Hoor je iets over het kansspel debat? Dan gaat het bijna altijd over hoeveel probleemspelers. Niet onterecht, maar dat meer dan 80% van de spelers, mensen zoals bezoekers van Top-Casino.nl, gewoon op een leuke en verantwoorde manier van kansspelen genieten, wordt nooit of zelden benoemd.
Dit komt door twee zaken: het stigma rondom recreatief gokken als commercieel product en de belangen van de mensen die het gesprek voeren.
Ik wil het over het laatste hebben. Het stigma is een probleem dat zich pas oplost zodra er een eerlijk gesprek plaatsvindt en een verandering in ondernemingscultuur. Dat is een onderwerp voor een andere column.
Aan tafel
Een gesprek vindt het beste plaats aan een ronde tafel waaraan alle belanghebbenden plaatsnemen en gehoord kunnen worden. Zeker in Nederland is dat de manier hoe we met elkaar in gesprek gaan. Ik wil als eerste opmerken dat de speler die gewoon leuk en verantwoord speelt, nogmaals meer dan 80%, ik nooit aan tafel heb zien zitten.
Wie wel altijd aan tafel zitten zijn politici, de zorg, de toezichthouder en (ex)spelers die problemen hebben ervaren of wel verslaafd zijn of waren. Goed om te realiseren dat iedereen een belang en een agenda heeft. Laten we de groepen even kort bij langslopen en hun belangen en probleem benoemen.
Als eerste de politici. Dit is geen homogene groep. De luidste stemmen zijn de religieuze en sociaaldemocratische partijen die online gokken willen terugdraaien of zwaar inperken. Aan de andere kant zitten partijen die de gereguleerde markt in stand willen houden, maar die hoor je in het publieke debat veel minder. En dan zijn er natuurlijk meningen die daar tussen zitten. Het belang en de agenda van deze groep is voornamelijk electoraal. Zij willen hun achterban zo goed mogelijk vertegenwoordigen om hun electoraat te beschermen. Het probleem is dat politici smaak reguleren door te moraliseren.
Als tweede de industrie, voornamelijk vertegenwoordigd door aanbieders en brancheverenigingen, maar er zijn veel meer stakeholders, zoals de spellenmakers en betaalproviders. Gezien het belang van de bedrijven in de industrie identiek is, namelijk winst maken, schaar ik ze voor het gemak allemaal onder één groep. Wat bovenaan hun agenda staat, naast het voldoen aan de wet, is de zwarte, illegale markt. Een probleem want dat gaat ten koste van hun marktaandeel.
Als derde de zorg, bijgestaan door ervaringsdeskundigen. Voor het gemak voegen we deze samen onder één groep. Zij willen de speler beschermen door problemen te voorkomen. Hun belang is duidelijke regels gebaseerd op wat werkt in de praktijk om het aantal patiënten te beperken. Het probleem is dat de zorg alle spelers lijkt te vertegenwoordigen, maar in werkelijkheid alleen die spelers vertegenwoordigt die problemen hebben of hebben gehad. Volgens Ipsos I&O (2025) ligt het aandeel gematigd- of hoog-risicospelers onder online spelers op zo'n 20 procent. Onder alle kansspelers ligt dat aandeel lager. Hoe je het ook telt, het gaat om een minderheid van de spelers. Een belangrijke minderheid, maar lang niet alle spelers.
Als vierde de toezichthouder, genaamd de Nederlandse Kansspelautoriteit (Ksa). Zij moeten proberen het beleid uit te voeren en handhaven. Voor de duidelijkheid, zij bepalen niet de regels. Die krijgen ze van de wetgever die onder invloed is van wat de politieke partijen besluiten. Een enorme taak die niet enkel bestaat uit de aanbieders met een vergunning te controleren, maar ook om die zonder vergunning te bestrijden. Hun belang is het landsbelang en hun probleem is beperkte middelen. Dit is een constant groeiend probleem want er komen steeds meer aanbieders (legaal en illegaal), spelers en probleemgokkers bij. Terwijl de inkomsten uit gokken voor de staat afnemen.
Laten we het hier voor nu even bij houden. We hebben de media nog niet eens meegenomen en we zouden veel dieper in belangen en problemen in kunnen gaan, maar voor de beeldvorming en het punt dat ik wil maken volstaat dit.
Zoals je ziet is er voor een eerlijk gesprek een grote ronde tafel nodig. Een stuk of vijftien politieke partijen, zo'n dertig vergunde aanbieders, en een handvol prominente zorginstellingen die de spelers met problemen vertegenwoordigen. Maar de aller grootste en naar mijn mening belangrijkste groep zit dus niet aan tafel!
Volgens Ipsos I&O (2025) speelt 37 procent van de Nederlanders van 16 jaar en ouder wel eens een kansspel anders dan alleen meedoen aan een loterij. Dat zijn ruwweg 5,5 miljoen mensen. Specifiek online speelt 12 procent, zo'n anderhalf miljoen mensen. Conservatief geschat, op basis van dezelfde Ipsos-cijfers, ervaart ongeveer 20 procent van die online spelers enige vorm van risicovol speelgedrag. Ik kies hier bewust voor de hoge kant van de schatting om te laten zien dat zelfs dan de overgrote meerderheid van de spelers geen probleem heeft. Dit betekent dus dat 1.2 miljoen spelers niet vertegenwoordigd zijn. Juist over wie het gaat zit niet aan tafel en wordt niet gehoord. Wat over deze groep aan tafel wordt gezegd, zijn aannames.
Een ander soort gesprek
Polarisatie werkt niet. Niet in dit debat, en niet in andere debatten. Als de uitersten de toon zetten, gaat het gesprek over wie er moreel gelijk heeft, niet over wat er werkt. De strenge kant wil de speler beschermen tegen zichzelf en de industrie wil verkopen. De toezichthouder zit ertussen en moet er iets van maken. In dat krachtenveld is er geen ruimte voor de vraag die er eigenlijk toe doet: hoe ziet een product eruit dat de speler echt wil, en dat tegelijk veilig en duurzaam is? Die vraag wordt nu niet gesteld omdat de partijen aan tafel er geen belang bij hebben hem te stellen want de speler die verantwoord speelt is niet betrokken bij het gesprek. Die speler wil een product dat leuk is om te spelen, niet een product waarbij voortdurend wordt gekeken of jij misschien een probleem aan het ontwikkelen bent en je moet uitleggen dat je het kan veroorloven.
We moeten omdenken. In plaats van regulering te bouwen rond het detecteren en beperken van schadelijk gedrag, zouden we moeten reguleren voor positieve speelmotivatie. Spellen en de spelers ‘journey’ moeten worden gekoppeld aan wat een speler werkelijk zoekt, namelijk ontspanning en een uitdaging. Wat niet past bij die motivatie, wordt er door het ontwerp uitgehaald. Schade kan worden voorkomen omdat het product zo is ontworpen, niet omdat er achteraf wordt ingegrepen.
Hoe dit er precies uit zou zien en werken weet ik niet. Maar ik ben niet de enige die op deze manier naar het probleem kijkt. Het belangrijkste is dat het laat zien wat er gebeurt als je het gesprek omdraait. Je krijgt vragen over wat goede entertainment is, wat een speler werkelijk wil, en hoe je dat op een verantwoorde manier aanbiedt. Dat zijn vragen waar de speler veel beter op kan antwoorden dan iemand die zelf nooit kansspelen speelt.
Wat betekent die voor de speler?
De speler moet van zich laten horen. Niet als verdediging van gokken of als aanval op de zorg of de politiek. Maar als deelnemer aan een gesprek dat momenteel zonder hen wordt gevoerd.
Het stigma rondom recreatief gokken blijft bestaan zolang de gewone speler stil blijft. Dat stigma is precies wat het mogelijk maakt om beleid te maken zonder de meerderheid te raadplegen. Wie zich uitspreekt, wordt nu verdacht. Wie zwijgt, telt niet mee. Zo houden we met elkaar een debat in stand waarin niemand het over het echte product heeft.
De vraag is niet of gokken goed of slecht is. Die vraag is of een afleiding, opgeworpen door mensen met hun eigen redenen om hem te stellen, of een vraag vanuit onbegrip. Ik denk dat de juiste vraag is hoe een gereguleerde markt eruit moet zien die werkt voor de mensen die hem gebruiken. Wat maakt een spel echt leuk om te spelen? Wat zou jij willen veranderen aan de huidige ervaring? Wat houdt jou bij het legale aanbod, en wat zou je richting iets anders duwen?
Die vragen kan niemand beter beantwoorden dan de speler zelf. Dus laat van je horen! Bij Top-Casino.nl, bij andere spelers, op sociale media, bij politici, waar dan ook. Het midden is groot. Het is alleen stil. En zolang het stil blijft, blijven de uitersten de toon zetten.
